Σύστημα κατάταξης Hornbostel και Sachs

Κεσόγλου Μαρία Θεσσαλονίκη, 24 Ιανουαρίου 2016

Η επιστήμη της οργανογνωσίας μας πληροφορεί ότι: “Το παλαιότερο και απλούστερο έγχορδο είναι το µουσικό τόξο, που πιθανότατα να προήλθε από το τόξο του κυνηγού. Χρησιµοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια σε διάφορα µέρη της γης και είναι ακόµη διαδεδοµένο σε ορισµένες περιοχές της Αµερικής και της Αφρικής. Οι λύρες και οι άρπες εµφανίστηκαν πριν περίπου 5000 χρόνια σε διάφορους λαούς της ανατολικής Μεσογείου (Αιγυπτίους, Σουµέριους, Εβραίους κλπ.). Στον Ελλαδικό χώρο η άρπα ήταν ήδη γνωστή από την εποχή του χαλκού, όπως αποδεικνύεται από τα κυκλαδικά ευρήµατα της3ης χιλιετίας π.Χ. Η λύρα, γνωστή και αυτή από την απώτερη αρχαιότητα, υπήρξε το«κατ' εξοχήν» όργανο των Αρχαίων Ελλήνων. Ο ήχος της, περιορισµένης έντασης και λιτός, συνδεόταν µε το απλό και αυστηρό πνεύµα του Απόλλωνα. Τα όργανα της οικογένειας του λαούτου, µε ηλικία περίπου4000 ετών, θεωρούνται οι παλαιότεροι πρόγονοι του βιολιού και της κιθάρας. Τα« νυκτά» λαούτα είναι τα παλαιότερα, ενώ τα λαούτα «µε τόξο» χρονολογούνται από το10ο αιώνα µ.Χ. Σύµφωνα πάντα µε το σύστηµα ταξινόµησης των Hornbostel και Sachs, τα όργανα της κατηγορίας του λαούτου χωρίζονται σε νυσσόµενα λαούτα και σε λαούτα µε τόξο. Από την κατηγορία των τσίτερ, τα ψαλτήρια είναι γνωστά από την Παλαιά ∆ιαθήκη. Πέρασαν από τη Μέση Ανατολή στην Ευρώπη γύρω στο 10ο αιώνα µ.Χ. και ήταν πολύ δηµοφιλή σε όλο το Μεσαίωνα. ” Μελετόντας το μουσικό έργο της Μαρίας Σ. Στούπη, “Ελληνική Γλώσσα η Ρίζα της μουσικής του Κόσμου (Λόγος και ήχος)”, στην εισαγωγή διαβάζουμε: “ Οι Ευρωπαίοι με τη δική τους νοοτροπία. το δικό τους χαρακτήρα, τα δικά τους γνωρίσματα της φυλής τους ο καθένας και τις κλιματολογικές συνθήκες, που βεβαίως επηρεάζουν την διάθεση των ανθρώπων, δημιούργησαν μία δική τους μουσική που βασίζεται μόνο στις δύο κλίμακες των αρχαίων Ελλήνων, από τις 45 που υπάρχουν. Τις άλλες δεν μπόρεσαν να τις αξιοποιήσουν.

Πολλοί ξένοι μουσικολόγοι διαβεβαίωσαν το γεγονός αυτό, όπως για παράδειγμα, ο Ριχάρδος Βάγκνερ είπε: “αδύνατον να εμβαθύνουμε εις την νεωτέραν τέχνην, χωρίς πρότερον ν’αναδράμωμεν προς την των Ελλήνων..”. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λειψίας Όσκαρ Πάουλ, στα μαθήματα Αρμονίας έλεγε στους Φοιτητές τους: “Αν δεν διασώζοντο από την αρχαιότητα ολίγα αποσπάσματα των Ελλήνων μουσικών συγγραφέων δεν θα υπήρχε Ευρωπαϊκή μουσική. Διότι μέσα στην Αρχαία Ελλάδα βρίσκονται τα σπέρματα της θεωρητικής, οργανικής και φωνητικής μουσικής των καθ’ημάς χρόνων”.

Ο διαπρεπής μουσικός Μπουργκώ-Ντικουντραί, ενοχλημένος από το υλιστικό πνεύμα της εποχής μας διακηρύσσει ότι: “η μουσική για μας σκοπό έχει την τέρψη, οι Έλληνες όμως πίστεψαν στην ηθική επίδραση της μουσικής”. Μα καλά τι σχέση μπορεί να έχει το ένα με το άλλο! Μελετώντας ακαδημαϊκά, δηλαδή με συμβατικό τρόπο, την καταγωγή των μουσικών οργάνων (μουσικό τόξο, λύρα, άρπα, ζίθερ, ψαλτίρι), για ακόμη μια φορά παρατηρώ ότι οι αναφορές μας γυρίζουν κάπου στην Μεσοποταμία. Το σύγχρονο αυτό σύστημα κατάταξης των μουσικών οργάνων καθιερώθηκε από δυο κορυφαίους μουσικολόγους του περασμένου αιώνα. Τον Αυστριακό Erich von Hornbostel και τον Αμερικάνο, γεννημένο στην Γερμανία Curt Sachs, το 1914! Εδώ βέβαια οφείλω να υπογραμμίσω, τα ονόματα δεν πρέπει να μας εντυπωσιάζουν. O Erich von Hornbostel είναι τόσο Αυστριακός όσο εγώ θα μπορούσα να είμαι Ασιάτισσα ή Τουρκικής καταγωγής! O Erich von Hornbostel σύμφωνα με την γνωστή σε όλους μας Βικιπαιδεία καθαιρέθηκε από όλες του τις θέσεις στην Γερμανία, διότι η μητέρα του ήταν Εβραία. Τότε ήταν που μετακόμισε στην Ελβετία, έπειτα στις Η.Π.Α. και τελικά στο Κεμπριτζ της Αγγλίας. Hornbostel was born in Vienna into a musical family. The House of Hornbostel is a Saxon nobility. [...] He was Stumpf's assistant at the Berlin Psychological Institute, and when the archives of the Institute were used as the basis for the Berliner Phonogramm-Archiv, he became its first director in 1905. It was during his time there that he worked with Curt Sachs to produce the Sachs–Hornbostel system of musical instrument classification (published 1914). In 1933, he was sacked from all his posts by the Nazi Party because his mother was a Jew. He moved first to Switzerland, then the United States, and finally to Cambridge in England, where he worked on an archive of non-European folk music recordings. He died there in 1935. https://en.wikipedia.org/wiki/Erich...

Κάπου εδώ , εύλογα διερωτήθηκα.

α) Η κοιτίδα που γεννάει ένα πολιτιστικό αγαθό, προϋποθέτει πρωτίστως, την ανάπτυξη και την καλλιέργεια του πνευματικού αυτού αγαθού εντός τις περιφέρειας. Συνεπώς, οφείλει και πρέπει να είναι σε θέση να μας παρουσιάσει πληθώρα μουσικών συνθέσεων, καθώς και έναν αξιόλογο αριθμό προφορικών ή γραπτών μουσικών παραδόσεων. Εύλογα λοιπόν μπορεί να διερωτηθεί κανείς, γιατί δεν υπάρχουν τόσα πολλά μουσικά μνημεία όσα υπάρχουν για παράδειγμα στην Αρχαία Ελλάδα ή σε άλλους πολιτισμούς;

β) Οι πολιτισμοί που βοήθησαν άλλους πολιτισμούς να εξελιχθούν, άφησαν γραπτά μνημεία γραμμένα σε παπύρους και περγαμηνές, γλυπτά χαραγμένα σε μάρμαρα ή ζωγραφισμένα σε κεραμικά. Έτσι βοήθησαν και άλλους ανθρώπους να φθάσουν σε μεγάλα πνευματικά επίπεδα. Μα πιότερο στράφηκαν προς τον ίδιο τον άνθρωπο με μεγαλύτεροι αγάπη και φροντίδα απ’ ότι οι προγενέστεροι.

Να μας υπενθυμίσω πως και η ίδια η Παλαιά Διαθήκη, δίχως τους νόμους χαραγμένους σε Πέτρες δεν θα υπήρχε. Μάλιστα, όταν αυτές έσπασαν, ο Μωυσής ανέβηκε ξανά στο όρος Σινά, για να πάρει για δεύτερη φορά τις δύο πέτρινες στήλες. Επίσης να μας υπενθυμίσω με πόσο μεγάλη ευλάβεια τις τοποθέτησαν σε περίοπτη θέση. Έτσι κάπως διασώθηκε η αρχή της ιστορίας του Ισραηλίτικού λαού. Τι δεν πάει λοιπόν καλά με τον Erich von Ηornbostel;

Ιδού το ερώτημα! γ) Οι Έλληνες μουσικοεθνολόγοι. Για την διεξαγωγή της δικής τους έρευνας, που στραφήκανε; Σε Ευρωπαϊκές πηγές που χτενίσανε και φιλτράρανε την ήδη υπάρχουσα γνώση των Αρχαίων Ελλήνων! Ή στις αυτούσιες πηγές;

Έχει διερωτηθεί κανείς, η σύγχρονη ελληνική μουσική τι πορεία χαράζει μέσα στην παγκοσμιότητα.