MEDIA και Ψυχολογία

"Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί ο κόσμος φοβάται τις νέες ιδέες.Εμένα προσωπικά με τρομοκρατούν οι παλιές."

John Cage, Αμερικάνος συνθέτης (1912-1992) 

"Κανείς δε ράβει μπάλωμα από ασυρρίκνωτο καινούριο ύφασμα πάνω σε ρούχο παλιό. Αλλιώς τραβάει το συμπλήρωμα από αυτό, το καινούριο από το παλιό, και γίνεται χειρότερο το σχίσιμο. Και κανείς δεν βάζει νέο κρασί σε ασκιά παλιά. Ειδεμή, το κρασί θα σπάσει τα ασκιά, κι έτσι θα χαθεί και το κρασί και τα ασκιά. Αλλά κρασί νέο βάζουν σε ασκιά καινούρια."

Κατά Μάρκον Ευαγγέλλιο, 2:21-22   

Παραπλάνηση: Υπάρχουν αναρίθμητα βιβλία, ιστοσελίδες και τηλεοπτικές εκπομπές, που ισχυρίζονται πως ασχολούνται με το ζήτημα των ρόλων των φύλων και των σχέσεων. Πίσω όμως από τους έξυπνους τίτλους, τα πρωτοσέλιδα και την επίφαση πρωτοτυπίας, τα περισσότερα δεν είναι παρά παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα της εκλαϊκευμένης ψυχολογίας, ενώ όσα στοιχεία επιστημονικών ερευνών περιλαμβάνονται, συνήθως δεν ισχύουν πια: έχουν ξεπεραστεί.

Οι έρευνες που υποστηρίζουν την άποψη των "διαφορετικών πλανητών" αναφέρονται χωρίς την παραμικρή κριτική διάθεση, ενώ οτιδήποτε αμφισβητεί την θεωρία της "της μάχης των φύλων" τις περισσότερες φορές απλώς αγνοείται. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ερευνών σχετικά με το σεξ, τα φύλα και τη σεξουαλικότητα από κορυφαίους επιστήμονες, οι οποίες ποτέ δεν γίνονται γνωστές στο ευρύ κοινό.

Μια και επιδίωξη μας είναι το ανέβασμα του πήχη, ορίστε μερικές συμβουλές που θα  μας βοηθήσουν να ρίχνετε μια πιο κριτική ματιά σε οποιεσδήποτε πληροφορίες ακούτε, διαβάζετε ή βλέπετε σχετικά με το σεξ, τα φύλα και τις σχέσεις.

ΔΥΣΠΙΣΤΕΙΤΕ! Συχνά, τα όσα διαβάζετε και ακούτε στις εφημερίδες, στα περιοδικά και στην τηλεόραση, δεν έχουν άλλο σκοπό πέρα από την ψυχαγωγία. Αν οι συμβουλές και οι πληροφορίες που σας προσφέρουν σας φαίνονται απλοϊκες, τότε μάλλον δεν σας λένε όλη την αλήθεια. Αναρωτηθείτε: τα δείγματα που παρουσιάζονται φαίνονται να είναι αντιπροσωπευτικά; Γίνεται αναφορά στα αποτελέσματα ερευνών με τις λέξεις "όλοι-όλες" ή "κατά μέσο όρο"; Πόσο μεγάλη είναι η διαφορά (ή η ομοιότητα) που παρουσιάζεται;

ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΙΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΨΑΞΤΕ ΓΙΑ ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Ελέγχετε τις αναφορές σε άλλες πηγές. Μπορεί εσείς να αντιληφθείτε με διαφορετικό τρόπο τα στοιχεία και να καταλήξετε σε διαφορετικά συμπεράσματα, γι΄αυτό αναζητήστε εναλλακτικές απόψεις και πρόσθετα στοιχεία από βιβλία ή από το διαδίκτυο, ειδικά αν το υλικό παρουσιάζει έλλειψη ισορροπίας ως προς τις απόψεις του συντάκτη. Μην παίρνετε τίποτε τοις μετρητοίς. 

ΕΧΕΤΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΑΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΓΙΑ ΦΙΛΤΡΑ, ΠΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ

Τώρα πια γνωρίζεται πως υπάρχουν κάποια "φίλτρα" μέσα από τα οποία βλέπουμε τον κόσμο. Προσοχή στην υπεραπλουστευτική σχέση μεταξύ σχήματος των γεννητικών οργάνων και προσωπικότητας. Φανείτε επιφυλακτικοί με  οποιοδήποτε άρθρο, βιβλίο ή παρουσίαση που ασχολείται μόνο με τα άκρα και προσπαθεί να παρουσιάσει μια ασπρόμαυρη εικόνα. Θυμηθείτε το νόμο του αποκλειόμενου μέσου. Ψάχνετε να βρείτε εκείνα που μπορεί να σας κρύβουν, όχι μόνο εκείνα που σας φανερώνουν.

Με άλλα λόγια, διαβάζετε πάντοτε "ανάμεσα στις γραμμές" και ψάχνετε για προκαταλήψεις: Μήπως το υλικό κλίνει μονομερώς προς κάποια συγκεκριμένη άποψη;

ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟΥΣ ΚΡΥΦΟΥΣ ΣΚΟΠΟΥΣ

Μήπως ο συντάκτης υπονοεί ότι είστε άτομο με αποκλίνουσα συμπεριφορά ή ανεπαρκή ηθική, επειδή βλέπετε τα πράγματα με τρόπο που διαφέρει  από το κοινώς αποδεκτό; Μήπως η έρευνα κρύβει κάποιους απώτερους πολιτικούς ή θρησκευτικούς σκοπούς; Μήπως "σπονσοράρεται" από κάποια οργάνωση; Εάν συμβαίνει αυτό, μήπως ο "σπόνσορας" χρωματίζει με το δικό του τρόπο την ερμηνεία των στοιχείων;

Πολλές εταιρίες δημοσίων σχέσεων έχουν την εντύπωση ότι η "έρευνα" πουλάει. Γι' αυτό, όπου διαβάζετε ή ακούτε για "εκπληκτικά αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών", που δείχνουν ότι η ζωή σας θα αλλάξει μόλις αγοράσετε ένα συγκεκριμένο προϊόν, να είστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί.

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΕΥΝΑ

Η λέξη "έρευνα" χρησιμοποιείται σε πολλά διαφορετικά πλαίσια. Κάποιοι μπορεί να θεωρούν έρευνα μια σύντομη εξερεύνηση του διαδικτύου, άλλοι πάλι όταν λένε "έρευνα" μπορεί να αναφέρονται στις σφυγμομετρήσεις που εκτελούν οι διαφημιστικές εταιρίες με σκοπό να προωθήσουν κάποιο προϊόν. Η έρευνα που διεξάγεται για μια τηλεοπτική εκπομπή είναι διαφορετική από την επιστημονική έρευνα, η οποία εκτελείται σύμφωνα με τους κανόνες δεοντολογίας και πριν δημοσιευθεί υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο από την ακαδημαϊκή κοινότητα.

Γενικά,  τα διαπιστευτήρια και τα ακαδημαϊκά προσόντα του κάθε επιστήμονα-ερευνητή πρέπει να βρίσκονται στη διάθεση του κοινού. Εάν ισχυρίζεται πως έχει διδακτορικό, πρέπει ο καθένας να μπορεί να βρει ένα αντίγραφο του διδακτορικού αυτού. Για παράδειγμα, αντίγραφα διδακτορικών που δίνονται από τα βρετανικά πανεπιστήμια μπορεί κανείς να βρει στην  Βρετανική Βιβλιοθήκη (εκεί μπορείτε να βρείτε και το δικό μου). Μπορεί να ακούγεται κάπως πεσιμιστικό, αλλά η αλήθεια είναι ότι δυστυχώς δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε όλες τις πηγές στοιχείων, γι' αυτό καλύτερα να ελέγχουμε αν πράγματι ο ερευνητής έχει τα προσόντα τα οποία ισχυρίζεται πως διαθέτει. Η διδακτορική διατριβή αποτελεί μια "πρωτότυπη συνεισφορά στη γνώση", η οποία δίνει στο συγγραφέα της τον τίτλο του διδάκτορα. Το ελάχιστο που πρέπει λοιπόν να διαθέτει ο διδάκτωρ είναι ερευνητικές ικανότητες. Εάν διαβάζοντας το γραπτό κάποιου υποτιθέμενου διδάκτορα δε βρίσκετε αποδείξεις ότι έχει συνεισφέρει στη γνώση, τότε έχετε κάθε δικαίωμα να αμφισβητήσετε την εγκυρότητα των διαπιστευτηρίων του. 

Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ

Η ψύχωση του δυτικού κόσμου με την δημοσιότητα είναι τέτοια, ώστε έχει δημιουργηθεί κάτι σαν λατρευτική αίρεση γύρω από τις δημοσιότητες. Συχνά διαβάζουμε, βλέπουμε ή ακούμε κάποιους υποτιθέμενους ειδικούς να ρητορεύουν εκφράζοντας εικασίες γύρω από τις λειτουργίες των εγκεφάλων των διάσημων ανθρώπων. Και  αυτό, παρόλο που οι κανονισμοί πολλών επαγγελματικών ενώσεων, όπως για παράδειγμα της Βρετανικής Ψυχολογικής Εταιρίας, απαγορεύουν ρητά στα μέλη τους να συζητούν δημοσίως τις προσωπικές υποθέσεις των διάσημων προσώπων, καταδικάζοντας μια πράξη ως ανήθικη. Απαγορεύεται επίσης στους ειδικούς να μιλούν για ζητήματα που βρίσκονται έξω από την ειδικότητα τους. Αν για παράδειγμα κάποιος ειδικός έχει διδακτορικά πάνω στις ψυχολογικές επιπτώσεις τις πυρίτιδας, αυτό δεν του δίνει τα προσόντα να μπορεί να εκφέρει γνώμη σχετικά με την προσωπική ζωή μιας ντίβας του κινηματογράφου. Κάποιος που πουλά ασφάλειες πόρτα πόρτα μπορεί να έχει αποκτήσει ανεκτίμητες γνώσεις σχετικά με την συμπεριφορά των ανθρώπων, αλλά αυτό δεν τον κάνει και ψυχολόγο, όπως και δεν γίνεσαι αυτόματα χειρούργος αγοράζοντας νυστέρι.

Υπάρχει μια πληθώρα "ειδικών" στον τομέα των φύλων και της σεξουαλικότητας. Αν όμως εξετάσουμε λίγο καλύτερα τα όσα γράφουν κάποιοι από αυτούς, θα διαπιστώσουμε ότι δεν πρόκειται παρά για ένα είδος πρακτικής σοφίας, την οποία απέκτησαν στο "Πανεπιστήμιο της Ζωής". Ο καθένας έχει φυσικά το δικαίωμα στη γνώμη του. Πολλές όμως από αυτές τις γνώμες βασίζονται σε περιορισμένες και ξεπερασμένες γνώσεις, κι επομένως ανήκουν στο " Νηπιαγωγείο των στερεοτύπων". Δυσπιστείτε απέναντι σε οποιονδήποτε ξεκινά την παρουσίαση των απόψεων του με τις λέξεις: "Όπως γνωρίζουμε όλοι μας.." Το σωστό είναι: "Όπως δείχνουν τα στοιχεία.."

Είδαμε πως πράγματι υπάρχουν κάποιες ψυχολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ελάχιστες όμως από αυτές έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον κόσμο που ζούμε. Ακόμα και αυτές πάντως μπορούν να μετριαστούν ή και να εξαφανιστούν με την κατάλληλη εκπαίδευση. Πολλά απ' όσα διαβάζουμε σχετικά με τις διαφορές των φύλων μπορεί να μην είναι ακριβώς ψέματα, είναι όμως μισές αλήθειες. Συχνά εκείνα που αποκαλύπτουν οι στατιστικές είναι λιγότερο σημαντικά από εκείνα που αποκρύπτουν. Βλέπουμε για ακόμη μια φορά το νόμο του αποκλειόμενου σε δράση. Βιολογικά, αλλά και ψυχολογικά, οι ομοιότητες μας είναι περισσότερες από τις διαφορές μας.

Στο επόμενο κεφάλαιο θα προχωρήσουμε την επιχειρηματολογία μας ένα βήμα παραπέρα. Πολλοί από εμάς μπορεί να θεωρούν τα στερεότυπα των φύλων αβλαβή ιδανικά, στόχους που θα έπρεπε να πραγματώσουν. Μήπως όμως το να ζούμε τις ζωές μας σύμφωνα με τα "πρέπει" και τα "έπρεπε" των σταθερών ρόλων των φύλων είναι στην πραγματικότητα βλαβερό για την σωματική και ψυχική μας υγεία;

ΠΡΟΣΟΧΗ:Tα στερεότυπα των ρόλων των φύλων μπορεί να βλάψουν σοβαρά την υγεία σας. 

"Όσο πιο απόλυτα ορίζουμε τον εαυτό μας, τόσο πιο μειώνονται οι πιθανότητες να μπορέσουμε να αντεπεξέλθουμε στην ατέλειωτη ποικιλία που προσφέρει η ζωή."

Ernest Rossi, σύγχρονος ψυχολόγος

Η πραγματική ζωή είναι αυτή που δεν ζήσαμε ποτέ.

Oscar Wilde, Ιρλανδός συγγραφέας (1854-1900)

Tίτλος πρωτότυπου: Sex, Lies and Stereotypes, 

Συγγραφέας: Dr Gary W. Wood,

Copyright: 2005 New Holland Publishers (UK) Ltd,